Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Toruniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 maja 2025

Sąd Rejonowy w Toruniu X Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodnicząca: Sędzia Jolanta Wojciechowska

Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kunińska

po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa A. K. (1) przeciwko Bankowi (...) SA w W. o zapłatę;

I.  zasądza od pozwanego Banku (...) SA w W. na rzecz powódki A. K. (1) kwotę 93.626,97 zł ( dziewięćdziesiąt trzy tysiące sześćset dwadzieścia sześć 97/97 zł ) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 5 grudnia 2024 do dnia zapłaty;

II.  zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 6.417,- zł ( sześć tysięcy czterysta siedemnaście zł ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sygn. akt X C 1337/24

UZASADNIENIE

Pozwem z września 2024 A. K. (1) domagała się zasądzenia od Banku (...) SA w W. kwoty 93.626,97 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następnego po dacie doręczenia pozwanemu odpisu pozwu w związku z faktem, że umowa pomiędzy stronami o M. D. nr(...) z 12 listopada 2003 jest nieważna.

Ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia tego żądania wniosła o ustalenie, że postanowienia umowy o M. Dom nr (...) z 12 listopada 2003 zawarta pomiędzy powódką a Bankiem (...) SA w W. w zakresie Par. 4 ust. 1 umowy i par. 2 ust. 3 umowy w związku z par. 11 umowy oraz regulaminem zawierają niedozwolone postanowienia umowne odnośnie mechanizmu przeliczeniowego a w konsekwencji nie wiążą w tym zakresie strony powodowej.

Pozwany Bank (...) SA w W. wniósł o oddalenie powództwa, kwestionując ocenę powodów co do niedozwolonego charakteru postanowień umowy łączącej strony i podkreślając iż bank dopełnił wszystkich obowiązków informacyjnych związanych z umową a w szczególności konsekwencjami zaciągnięcia zobowiązania denominowanego kursem CHF. Samo wytoczenie powództwa w ocenie strony powodowej jest próbą nadużycia prawa podmiotowego poprzez uniknięcie konieczności zwrotu wykorzystanego kredytu pomimo zrealizowania celu, jaki umowie przyświecał, i jako takie zgodnie z art. 5 kc nie zasługuje na ochronę prawną.

Sąd ustalił co następuje :

W dniu 12 listopada 2003 A. K. (2), działając jako konsument, zawarła z Bankiem (...) SA w W. umowę o (...) nr (...). Na jej podstawie pozwany bank zobowiązał się postawić do dyspozycji A. K. (2) kwotę 27.805,78 CHF z przeznaczeniem na częściowe sfinansowanie zakupu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w T. przy ul. (...) ( par. 1 umowy ). Wypłata sumy kredytowej miała nastąpić w walucie polskiej przy zastosowaniu kursu kupna dla CHF z aktualnej tabeli kursów ustalonej przez bank w chwili uruchomienia kredytu, która nie była tożsama z chwilą zawarcia umowy ( par. 2 ust. 3 umowy w związku z par. 3 pkt 19 ust. 2 regulaminu ). A. K. (2) zobowiązała się spłacić kwotę kredytu wraz z odsetkami w 300 ratach w terminie do 12 listopada 2028 w drodze potrąceń dokonywanych przez bank z rachunku prowadzonego przez bank dla A. K. (2), przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF z aktualnej tabeli kursów ustalanej przez bank ( par. 4 ust. 1 i 2 umowy ) ( okoliczności bezsporne : umowa k. 25 – 29 oraz regulamin na CD k. 82 ).

Umowę z ramienia banku podpisywali P. K. i A. W. ( bezsporne : umowa k. 27 ).

A. K. (1) wybrała umowę z bankiem (...) denominowaną do CHF ponieważ w innej walucie, w tym w złotówkach, nie miała zdolności kredytowej. Miała ogólną świadomość ryzyka kredytu w walucie obcej ale działała w zaufaniu do instytucji bankowej, której pracownicy zapewniali ją o stabilności franka. W chwili podpisywania umowy nie wiedziała dokładnie jaką sumę złotych bank postawi do jej dyspozycji bowiem zależało to od kursu kupna aktualnego na datę wypłaty kredytu ( co następowało kilka dni po podpisaniu umowy ). Przed terminem spłaty raty nie znała także dokładnej wysokości złotych polskich, które zostaną potrącone z jej rachunku na poczet kredytu bo bank stosował kurs sprzedaży z chwili potrącenia. Nie była informowana w jaki sposób bank ustala tabele kursów CHF, nie była też informowana o tym, że obciążą ją nieograniczone ryzyko wzrostu kursu waluty. Otrzymała do podpisu gotowy tekst umowy podpisany już przez pracownika banku ( dowód : przesłuchanie powódki z 8 kwietnia 2025 k. 204 v – 205 ).

Mieszkanie, które kupiła w części ze środków pozyskanych z kredytu nie było przedmiotem jej żadnej działalności gospodarczej, w szczególności nie wynajmowała go ( dowód : przesłuchanie powódki z 8 kwietnia 2025 k. 205 ).

W 2009 A. K. (1) spłaciła kredyt w całości działając w przekonaniu że pieniądze bankowi się należą w konsekwencji wiążącej ją umowy. Pozostawała w takim przekonaniu aż do 2014, kiedy to zwróciła się do kancelarii prawnej o opinię w sprawie swojego kredytu ( dowód : przesłuchanie powódki z 8 kwietnia 2025 k. 204 v – 205 ).

Bank (...) potrącił w okresie od 5 grudnia 2003 do 10 czerwca 2009 z rachunku bankowego prowadzonego dla A. K. (1) ( poprzednio K. ) kwotę 78.689,59 zł tytułem rat kapitałowych oraz kwotę 14.937,38 zł tytułem odsetek spłacanych w ramach rat kapitałowo – odsetkowych – łącznie bank pobrał od niej 93.626,97 zł ( okoliczności bezsporne : zaświadczenie banku k. 34 – 35 ).

Pismem z 31 lipca 2024 A. K. (1), powołując się na wystąpienie w łączącej ją z bankiem umowie kredytowej klauzul abuzywnych powodujących jej nieważność, złożyła reklamację, żądając zwrotu na jej rzecz całości sum wpłaconych przez nią / potrąconych przez bank z jej rachunku kwot na poczet kredytu w terminie siedmiu dni ( dowód : reklamacja z wezwaniem do zapłaty i powołaniem się na nieważność umowy k. 42 – 46 ).

W piśmie z 28 sierpnia 2024 Bank (...) odmówił uczynienia zadość żądaniu klientki stwierdzając, iż umowa nie jest dotknięta abuzywnością ( dowód : pismo banku k. 37 – 40 ).

Sąd zważył co następuje :

Stan faktyczny w niniejszej sprawie był w przeważającej mierze bezsporny i znalazł potwierdzenie w złożonych do sprawy dowodach z dokumentów, których wiarygodność i autentyczność nie budziła wątpliwości Sądu ani nie była podważana przez żadną ze stron. Okoliczność związane z wykonywaniem umowy kredytu, jej treść, udostępnienie kwoty kredytu oraz wysokość dokonanych przez powódkę spłat nie budziły wątpliwości.

Sporne okazały się jedynie okoliczności związane z samym zawarciem umowy kredytu, gdyż strona pozwana twierdziła, że powódka została dokładnie poinformowana o ryzyku kursowym związanym z zawarciem umowy oraz że treść umowy była z nią indywidualnie uzgodniona. Okoliczności tych jednak strona pozwana nie wykazała.

Sąd uznał zeznania powódki na temat okoliczności zawierania umowy, braku negocjowania szczegółowych warunków umowy oraz zawarcia umowy przy wykorzystaniu wzorca stosowanego przez Bank za wiarygodne. Potwierdzały to dokumenty oraz z doświadczenie życiowe co do braku możliwości negocjacji tego rodzaju umów z bankiem, a pozwany nie przedstawił dowodów wykazujących odmienny stan faktyczny w tym zakresie.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 kpc Sąd pominął wniosek stron o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny finansów i bankowości jako nieprzydatny dla rozstrzygnięcia sprawy.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd uznał powództwo w zakresie zgłoszonego w nim żądania głównego za w całości uzasadnione.

Powódka w ramach żądania głównego dochodziła w niniejszym postępowaniu zasądzenia od pozwanego kwoty 97.626,97 zł tytułem świadczenia nienależnego, w związku z nieważnością umowy kredytu. Dochodzona pozwem kwota stanowiła sumę spłat dokonanych przez nią na poczet spornej umowy kredytu ( należność główna oraz odsetki wedle zaświadczenia banku k. 34 – 35 ).

Istota sporu sprowadza się zatem do ustalenia, czy wskazane przez stronę powodową poszczególne zapisy umowy, które określały mechanizm działania waloryzacji kredytu, w odniesieniu do przelicznika w postaci waluty franka szwajcarskiego są ważne, a następnie do ustalenia wpływu ewentualnej nieważności zapisów na ważność całej umowy kredytu. Ustalenia w tym zakresie miały pozwolić na rozstrzygnięcie czy zasadne jest roszczenie o zwrot na rzecz powodów przez bank należności uiszczonych przez nich na poczet umowy.

W ocenie Sądu podnoszone przez stronę pozwaną zarzuty stanowią w istocie kompilację wybiórczej interpretacji orzeczeń judykatury, której Sąd w niniejszym składzie zdecydowanie nie podziela. Należy podkreślić, że orzecznictwo co do abuzywności tego typu klauzul jest już ugruntowane.

Oceniając w pierwszej kolejności charakter umowy łączącej strony wskazać należy, iż była to umowa kredytu, którego waluta została wyrażona we franku szwajcarskim, tzw. kredyt denominowany. Suma kredytu została ustalona we franku szwajcarskim jednak kredyt został uruchomiony w walucie polskiej. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia pożyczki czy kredytu walutowego, denominowanego czy indeksowanego w kodeksie cywilnym czy w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. W chwili zawierania umowy jedynym więc punktem odniesienia w kwestii oceny zgodności umowy z prawem (w ramach zasady swobody umów) były przepisy ustawy o kredycie konsumenckim z 20 lipca 2001 r. w wersji obowiązującej w dniu zawarcia umowy oraz art. 69 prawa bankowego. Poza sporem było przy tym, iż powódka zawierając sporną umowę miała status konsumenta w rozumieniu art. 22 ¹ kc

Swoje roszczenie opierała na twierdzeniu o abuzywności postanowień umowy, zawartych w par. 2 ust. 3, par. 4 ust. 1 w związku z par. 11 umowy oraz regulaminem ( par. 3 pkt 19 ust. 2 ) dotyczących przeliczeń stosownie do bankowej tabeli kursów wypłacanej kwoty kredytu oraz spłacanych rat kredytu.

Należało zatem zastanowić się nad podnoszonymi przez powodów argumentami, co do abuzywności klauzul przeliczeniowych i ewentualnych konsekwencji z tego wynikających.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 kc, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z ww. przepisu wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki: 1) zawarte zostały w umowach z konsumentami, 2) kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, 3) rażąco naruszają interesy konsumenta. Stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia umownego jest wyłączone, gdy postanowienie umowne zostało indywidualne uzgodnione z konsumentem lub określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

Zdaniem Sądu wskazane przez powodów klauzule umowne mają charakter abuzywny.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż poza sporem w niniejszej sprawie pozostawał fakt, że powódka zawarła umowę działając jako konsumenci rozumieniu art. 22 ¹ kc, zaś pozwany bank zawarł ją w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie czynności bankowych (art. 43 ¹ kc).

Przechodząc do analizy kwestionowanych postanowień umowy należało, zgodnie z wymienionymi powyżej przesłankami, ustalić czy były one negocjowane między stronami w trakcie zawierania umowy.

Przepis art. 385 ¹ § 1 kc stanowi implementację dyrektywy 93/13/EWG (dalej jako: dyrektywa) i pozostaje w ścisłym związku z przepisami dyrektywy. Stosowanie przywołanego przepisu wymaga zastosowania wykładni prounijnej, zgodnej z celem i funkcją dyrektywy oraz z uwzględnieniem dorobku orzeczniczego TSUE. W preambule powyższej dyrektywy wyraźnie wskazano, że Państwa Członkowskie powinny zapewnić, aby nieuczciwe warunki nie były zamieszczane w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami oraz, jeżeli jednak takie warunki zostają w nich zawarte, aby nie były one wiążące dla konsumenta, oraz zagwarantować, żeby umowa obowiązywała strony zgodnie z zawartymi w niej postanowieniami, pod warunkiem że po wyłączeniu z umowy nieuczciwych warunków może ona nadal obowiązywać.

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy:

1. Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.

2. Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej.

Fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie, nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej.

Jeśli sprzedawca lub dostawca twierdzi, że standardowe warunki umowne zostały wynegocjowane indywidualnie, ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim.

Nieuzgodnione indywidualnie są postanowienia umowne przyjęte z wzorca umownego zaoferowanego przez przedsiębiorcę, tj. postanowienia opracowane przez przedsiębiorcę z góry na użytek wielu umów, a ponadto tzw. postanowienia „indywidualnie narzucone”, za które uznawane są postanowienia umowne przygotowane przez przedsiębiorcę z góry, jednak jedynie na potrzeby jednej, konkretnej umowy. Dla uznania postanowienia za indywidulanie uzgodnione nie ma znaczenia to, czy hipotetycznie mogło być przedmiotem indywidualnych negocjacji. Indywidualnie uzgodnione są wyłącznie te postanowienia, których treść została ukształtowana w toku indywidualnych negocjacji pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą. Za rzeczywisty wpływ nie jest uznawane przyznanie konsumentowi możliwości wybierania między alternatywnymi klauzulami opracowanymi przez przedsiębiorcę.

W rozpatrywanej Sąd nie miał wątpliwości, że powódka nie miała wpływu na kształt kwestionowanych postanowień. Od decyzji powódki należało jedynie czy chce zawrzeć umowę, w jakiej wysokości kredyt chciałaby uzyskać oraz na jaki okres. Pozostałe postanowienia umowne znajdowały się we wzorcu umowy zaproponowanym przez Bank i nie podlegały negocjacjom.

Pozwany, choć powołał się na indywidualne uzgodnienie postanowień, nie przedstawił dowodów, aby były one z powodami negocjowane, szczególności nie wynikało to w żadnej mierze z zeznań świadka A. G. rozprawa z 8 kwietnia 2025 ). Bezspornym jest, ze powódka wniosła o udzielnie kredytu waloryzowanego do franka szwajcarskiego, wniosek złożony był na przygotowanym przez pozwany bank formularzu. Z pewnością sam wybór z oferty banku konkretnej waluty denominacji nie oznacza indywidualnego uzgodnienia całości postanowień umowy dotyczących mechanizmu denominacji. Powódka wyraziła zgodę na waloryzację, jednak brak jest dowodów, iż jej zgoda była poprzedzona indywidulanymi uzgodnieniami / wyjaśnieniami. Treść spornych klauzul została przejęta z wzorca umowy przygotowanego przez bank i nie była z powódką negocjowana. Wynika to wprost z jej zeznań. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że postanowienia umowy kredytu były indywidualnie uzgodnione z powodami (art. 385 ¹ § 3 kc).

Kolejno należy wskazać, że sporne postanowienia stanowią główny przedmiot umowy. Kwestionowane przez powodów postanowienia umowy odnoszą się do wysokości świadczenia banku ( par. 2 ust. 3 umowy par. 11 umowy i regulaminem ), oraz wysokości poszczególnych rat ( par. 4 ust. 1 w związku z par. 11 umowy i regulaminem ). Nie powinno ulegać wątpliwości, że ilość pieniędzy przekazywana kredytobiorcy przez kredytodawcę, jak również obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty stanowią główne świadczenia stron umowy kredytu ( art. 69 prawa bankowego ).

Uznając zatem, że postanowienia umowne stanowiące część mechanizmu przeliczeniowego, określające sposób oznaczenia kursu miarodajnego dla przeliczenia walutowego określają główne świadczenia stron, należało ustalić jeszcze, czy postanowienia te zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W ocenie Sądu, postanowienia te nie spełniają tego kryterium. Na podstawie kwestionowanych postanowień umownych nie było bowiem możliwe precyzyjne określenie kwoty kredytu, która miała być wypłacona powodom w złotówkach oraz kwoty spłaty bez odniesienia do Tabeli kursów, tworzonej jednostronnie przez bank. Przy czym kryteria, w oparciu o które bank ustalał kursy walut, nie zostały w żaden sposób określone ani też nie wskazano żadnych kryteriów co do górnej granicy kursów ustalanych jednostronnie przez stronę pozwaną.

Nie zmienia tej oceny sądu treść par. 8 pkt 4 regulaminu, na którą powołuje się strona pozwana, a który statuuje możliwość zastrzeżenia w umowie kredytu przez kredytobiorcę, ze bank będzie pobierał ratę kredytu frankowego w CHF pod warunkiem jednakże, że rachunek będzie przez kredytobiorcę zasilany we franki bezgotówkowo.

W wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej też jako: „TSUE”) z 30 kwietnia 2014 roku1 wskazano, że ocena tego, czy warunek umowny został wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinna uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności informacje udzielone konsumentowi przy zawarciu umowy oraz że nie powinna ograniczać się do aspektów ściśle formalnych i językowych, a uwzględniać również konsekwencje ekonomiczne zastosowania warunku i jego ewentualny stosunek do pozostałych warunków umownych.

Mając powyższe na uwadze, rozważyć należało także, czy informacje udzielone powodom przez pozwanego były wystarczające do podjęcia przez nich świadomej i rozważnej decyzji w przedmiocie zaciągnięcia zobowiązania w banku.

Zgodnie z wyrokiem TSUE z dnia 20 września 2018 roku2, warunki umowy powinny być wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, co zobowiązuje instytucje finansowe do dostarczenia kredytobiorcom informacji wystarczających do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. Wymóg ten oznacza zatem, że warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta. Ponadto w wyroku w sprawie C-609/16, wydanym w dniu 10 czerwca 2021 roku3, TSUE potwierdził wyrażane już we wcześniejszych wyrokach stanowisko, że wymogu przejrzystości warunków umownych nie można zawężać do zrozumiałości tych warunków pod względem formalnym i gramatycznym. Ponieważ ustanowiony przez dyrektywę 93/134 system ochrony opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, między innymi ze względu na stopień poinformowania, ów wymóg wyrażania warunków umownych prostym i zrozumiałym językiem, a więc wymóg przejrzystości ustanowiony w tej dyrektywie, musi podlegać wykładni rozszerzającej.

Warunek umowny dotyczący spłaty kredytu musi zatem zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej (w której kredyt został zaciągnięty lub do której jest indeksowany bądź denominowany), ale również oszacować – potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych.

W niniejszej sprawie pozwany nie wykazał, że powodom przedstawiono symulację wysokości zadłużenia i wysokości raty w przypadku znacznego wzrostu kursu franka szwajcarskiego. Powódka wskazała, że w trakcie konsultacji z pracownikiem pozwanego banku poprzedzających zawarcie umowy kredytu, nie otrzymałą żadnej informacji o ryzyku związanym z wahaniami kursu waluty CHF, co może mieć niebagatelny wpływ na wysokość raty kredytu. Nie wyjaśniono jej również podstawowych pojęć związanych z udzieleniem kredytu w obcej walucie, takich jak „spread”. Pracownik banku przy zawarciu umowy zapewnił powodów, iż waluta franka szwajcarskiego jest stabilna. Podkreślić przy tym należy, iż przedmiotowa umowa nie przewidywała mechanizmów ograniczających czy łagodzących ryzyko kursowe, dlatego tym bardziej powódka powinna zostać odrębnie o nim poinformowana. W związku z powyższym, działania pozwanego banku nie zapewniły biorącej kredyt wystarczających informacji do podjęcia przez nią świadomej i rozważnej decyzji, a w konsekwencji nie doszło do jednoznacznego ukształtowania spornych postanowień umowy w stopniu wyłączającym badanie ich abuzywności. Nie można również uznać, że powódka w oparciu o przedstawione jej informacje mogła zakładać, że istnieje realne ryzyko gwałtownego i radykalnego wzrostu kursu CHF wobec waluty PLN oraz że uzyskała od banku informacje pozwalające na ocenę, jakie konkretnie konsekwencje ekonomiczne ma dla jej zobowiązania radykalny wzrost kursu waluty CHF.

Po konsultacji z pracownikiem banku powódka zdecydowała się na kredyt denominowany, działając w przekonaniu, iż oferuje on korzystniejsze warunki spłaty przy uwzględnieniu dochodu, który wówczas osiągała. Działała w przekonaniu, iż standardowym działaniem banku w tamtym okresie było udzielanie pożyczek i kredytów w walucie franka szwajcarskiego. Chciała uzyskać środki finansowe w walucie polskiej, gdyż taka była jej potrzebna w celu sfinansowania zakupu prawa do lokalu. W ocenie Sądu jedynie zaprezentowanie zarówno ówcześnie aktualnych, jak i - co istotne, skrajnych ( korzystnie i niekorzystnie ) prognoz spłaty, przełożyłoby się na rzeczywistą w chwili zawierania umowy świadomość powódki co do rozmiaru ponoszonego ryzyka. Należy przy tym mieć na uwadze, że po jednej stronie mamy do czynienia z profesjonalnym pracownikiem banku, z drugiej zaś strony z osobą fizyczną, która niezależnie od wykształcenia, nie musiała posiadać odpowiedniej wiedzy ekonomicznej.

Sąd uznał, że w niniejszej sprawie spełniony został także wymóg rażącego naruszenia interesów powódki oraz sprzeczności z dobrymi obyczajami postanowień umownych odnoszących się do klauzul waloryzacyjnych zawartych umowie kredytu.

Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, że konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza natomiast nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem. Mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną. Wszak w istocie tak niejasne i niepoddające się weryfikacji określenie sposobu ustalania kursów wymiany walut stanowi dodatkowe, ukryte wynagrodzenie banku, które może mieć niebagatelne znaczenie dla kontrahenta, a którego wysokość jest dowolnie określana przez bank5. Ponadto, niewątpliwie dobre obyczaje narusza także całkowite i nieograniczone obciążenie konsumenta ryzykiem zmiany kursu walut6.

Analizowane postanowienia umowy łączącej strony bez wątpienia kształtowały prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a przy tym rażąco naruszały ich interesy. Należy zatem uznać, że postanowienia par. 2 ust. 3 w związku z par. 11 umowy oraz par. 4 ust. 1 w związku z par. 11 umowy i regulaminem ( par. 3 pkt 19 ) stanowiły postanowienia abuzywne. Zastrzegają one ustalenie wysokości poszczególnych świadczeń w oparciu o kurs kupna dla dewiz bądź kurs sprzedaży dla dewiz, każdorazowo odsyłając do aktualnej Tabeli kursów banku Millennium. Tabela kursów została natomiast zdefiniowana jako obowiązująca w chwili dokonywania przez bank określonych w umowie przeliczeń kursowych. W żaden sposób nie wskazano jak kursy te są kształtowane, nie odniesiono się do żadnych obiektywnych wskaźników, które pozwalałyby na wyliczenie kursu waluty. Bank pozostawił sobie zatem swobodę w ich określaniu. Na mocy niejednoznacznie określonych postanowień umowy bank mógł jednostronnie i arbitralnie, a przy tym w sposób wiążący dla powodów, modyfikować wskaźnik, według którego obliczana była wysokość ich zobowiązania. Finalnie zatem, sporne klauzule przyznawały pozwanemu uprawnienie do ustalania wysokości świadczenia kredytobiorców w sposób dowolny, co wynikało z przyznanej mu swobody we wskazywaniu kursu waluty obcej, stosowanego w obu etapach waloryzacji. Konsument nie miał innego wyboru, jak tylko podporządkować się decyzjom banku.

Postanowienia umowy kredytu wprowadzające mechanizm waloryzacji świadczeń stron do franka szwajcarskiego według kursów waluty ustalanych jednostronnie i uznaniowo przez bank stanowią niedozwolone postanowienia umowne. Stanowisko to jest szeroko reprezentowane w judykaturze Sądu Najwyższego7, który konsekwentnie wskazuje, że określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron.

Wskazać jeszcze należy, iż sposób ukształtowania ryzyka kursowego rażąco narusza interesy konsumenta, a przy tym jest sprzeczny z dobrymi obyczajami, gdyż tworzy znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron umowy ze szkodą dla konsumenta. Przyjęta w spornej umowie konstrukcja rozkładu ryzyka walutowego powoduje, że kredytobiorca - konsument był obciążony tym ryzykiem w sposób nieograniczony, gdyż nie ustalono żadnej umownej granicy wzrostu kursu waluty waloryzacji, powyżej której wzrost nie wpływałby już na wysokość salda zadłużenia i na wysokości raty.

Ponadto, dla oceny danego postanowienia na podstawie art. 385 ¹ kc nie ma żadnego znaczenia sposób wykonywania umowy przez strony. W okolicznościach niniejszej sprawy nie podlegało zatem badaniu i nie miało znaczenia, czy pozwany bank faktycznie korzystał z możliwości, wynikających ze spornych postanowień umownych, a więc czy ustalane przez niego kursy walut w Tabeli kursów były zawyżone w stosunku do kursów NBP lub kursów ustalanych przez inne banki. Postanowienie jest niedozwolone, jeśli stwarza dla przedsiębiorcy samą możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta. Za rażąco sprzeczne z interesem konsumenta uznać należy już samo skonstruowanie mechanizmu ustalania wartości świadczenia jednostronnie przez bank, ponieważ mechanizm ten narusza równowagę kontraktową, umożliwiając przedsiębiorcy wyłączny wpływ na kształtowanie wysokości zobowiązanie.

Cywilnoprawną sankcją ustalenia abuzywności postanowienia umowy jest brak związania nim konsumenta (art. 385 ¹ § 1 kc), przy zachowaniu związania stron umową w pozostałej części (art. 385 ¹ § 2 kc). Skutkiem jest zatem nieważność całej umowy, przy czym skutek ten nie nastąpi, jeżeli istnieje możliwość zastąpienia zakwestionowanego postanowienia przepisami dyspozytywnymi lub jeżeli konsument wyrazi wolę dalszego obowiązywania umowy z zachowaniem klauzuli abuzywnej8. W niniejszej sprawie powodowie konsekwentnie wnosili o stwierdzenie, że łącza strony umowa jest nieważna.

W toku procesu strona pozwana podnosiła możliwość dalszego obowiązywania umowy poprzez pominiecie tabel kursowych Banku i uzupełnienie umowy średnim kursem NBP ( k. 62 v akt – odpowiedź na pozew ).

W ocenie Sądu usunięcie z umowy abuzywnych postanowień musi oznaczać brak konsensu co do zawarcia umowy w ogóle. Kwestionowane postanowienia umowne określają główne świadczenia stron umowy kredytu denominowanego, a usunięcie tych postanowień prowadzi do tego, że pomiędzy stronami brak jest zgody na zawarcie umowy. To prowadzi zaś do wniosku, że na skutek stwierdzenia abuzywności wskazanych postanowień umownych, umowę należy uznać za nieważną. Należy również wskazać, że w umowie kredytu będącej przedmiotem niniejszego postępowania nie było możliwości zastąpienia postanowień abuzywnych przepisami dyspozytywnymi. Brak jest podstaw do zastosowania dyspozycji art. 358 § 2 kc bowiem jego zastosowanie nie usuwałoby nieprawidłowo ukształtowanego ryzyka kursowego, o którego istnieniu przesądza niedozwolony charakter klauzul waloryzacyjnych.

Przeciwko wyeliminowaniu jedynie fragmentów kwestionowanych postanowień analizowanej umowy przemawia także judykatura Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej9. W przypadku stwierdzenia przez sąd krajowy nieważności nieuczciwego warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w taki sposób, iż niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa krajowego dający sądowi krajowemu możliwość uzupełnienia tej umowy poprzez zmianę treści owego warunku. Gdyby bowiem sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, to takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniałoby się bowiem do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez sam brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal mogliby oni dostrzegać korzyść w stosowaniu rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców. TSUE wskazał, że jedynie w wypadku, gdyby stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, w związku z czym unieważnienie to skutkowałoby niejako ukaraniem konsumenta, sąd krajowy mógłby zastąpić ten warunek przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym. Ponadto TSUE dodał, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane przez skutki wynikające również z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, w przypadku gdy strony umowy wyrażą na to zgodę.

W niniejszej sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia, że nieważność całej umowy zagraża interesom powódki będącej konsumentem. Powódka powoływała się na nieważność umowy i wnosiła o zasądzenie spłaconej kwoty z tytułu kredytu. Nie ma również możliwości zastąpienia klauzul niedozwolonych postanowieniami „kursowymi” wynikającymi z przepisów prawa, o ile istnieją10, w szczególności przepisem dyspozytywnym, który wszedł w życie po zawarciu umowy11.

Z podanych wyżej względów, po wyeliminowaniu z umowy kredytu denominowanego do waluty obcej postanowień dotyczących mechanizmu przeliczeniowego, na podstawie art. 58 § 1 kc w zw. z art. 385 ¹ § 1 kc, Sąd ustalił, że umowa ta jest nieważna w całości.

W ocenie Sądu nie można także odmówić żądaniu powódki ochrony prawnej z uwagi na ich rzekomą sprzeczność z art. 5 kc Fakt, iż umowa kredytu została przez powódkę w całości spłacona w 2009 nie oznacza, że w ten sposób doszło do konwalidacji jej pierwotnej już, szeroko powyżej opisanej wadliwości. Sąd podziela ugruntowane stanowisko orzecznictwa, że nie może skutecznie powoływać się na art. 5 kc ten, kto sam narusza zasady współżycia społecznego12. Zakaz nadużycia prawa powinien bowiem być stosowany przy uwzględnieniu roli prewencyjno-wychowawczej art. 5 kc, która może być zapewniona tylko wówczas, gdy bierze się pod uwagę nastawienie podmiotów danego stosunku cywilnoprawnego względem powinności przestrzegania zasad współżycia społecznego13.

Przechodząc do kwestii zasadności żądania przez powódkę kwoty wskazanej w pozwie, należy wskazać, że zgodnie z przyjętą w orzecznictwie teorią dwóch kondykcji14, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 kc). Każda ze stron ma zatem własne roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia: bank o zwrot kwoty wypłaconej nominalnie kwoty kredytu, a kredytobiorca o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz banku w wykonaniu nieważnej umowy.

Bezspornie powódka spełniła na rzecz pozwanego świadczenie w kwocie 93.626,97 zł. Żądanie główne strony powodowej zasługiwało więc na uwzględnienie w całości na podstawie art. 405 kc i art. 410 § 1 i § 2 kc, o czym Sąd orzekł w punkcie I wyroku.

Co do podnoszonego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia : jak wynika z przepisu art. 411 pkt 1 kc nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany ( … ). Przesłanką roszczenia głównego strony powodowej w niniejszej sprawie było stwierdzenie nieważności umowy skutkujące dopiero obowiązkiem zwrotu przez stronu tego co sobie wzajemnie świadczyły. W wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 10 czerwca 2021 wydanym w sprawach połączonych od C-776 / 19 do C-782/19 (...) SA Trybunał stwierdził, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z zasadą skuteczności należy dokonywać w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym uzależniającym wystąpienie konsumenta z żądaniem stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umownego od terminu przedawnienia. Dotyczy to także żądania konsumenta zwrotu kwot nienależnie wypłaconych na podstawie nieuczciwych warunków umowy od pięcioletniego okresu przedawnienia, w sytuacji gdy termin ten rozpoczyna swój bieg w dniu przyjęcia oferty kredytu. Konstatacja Trybunału jest zdaniem sądu tego rodzaju, ze wobec konsumenta, który zawarł umowę w walucie obcej i nie miał wiedzy o nieuczciwym charakterze warunku zawartego w umowie kredytu, nie może obowiązywać jakikolwiek termin przedawnienia w odniesieniu do kwot spełnionych na podstawie tego warunku. Dopiero z chwilą gdy umowa stała się nieważna / został uznana za bezskuteczną kredytobiorca mógł żądać zwrotu tego co świadczył w jej wykonaniu ( tak np. Sąd Najwyższy w uchwale z 7 maja 2021 wydanej w sprawie III CZP 6/21 ).

O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 kc, tj. zgodnie z żądaniem strony powodowej czyli od 5 grudnia 2024. Zgodnie z art. 455 kc jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Dzień następny po udzielonej przez bank negatywnej odpowiedzi na reklamację jest w ocenie sądu terminem wymagalności zasadnego roszczenia powódki.

Zważywszy na fakt, że w niniejszej sprawie uwzględnieniu podlegało żądanie główne, Sąd nie rozstrzygał o zgłoszonym w pozwie żądaniu ewentualnym15.

W przedmiocie kosztów procesu (punkt II sentencji wyroku) Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc w zw. z art. 99 kpc - w myśl zasady odpowiedzialności stron za wynik procesu – obciążając nimi w całości pozwanego. Na koszty procesu w wysokości 6.434 złote, które ponieśli powodowie złożyły się: opłata od pozwu – 1.000 złotych, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 5.400 złotych oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 złote.

1 Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 30.04.2014 r., C-26/13, Árpád Kásler i Hajnalka Káslerné Rábai v. OTP JELZÁLOGBANK ZRT, ZOTSiS 2014, nr 4, poz. I-282.

2 Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 20.09.2018 r., C-51/17, OTP BANK NYRT. I OTP FAKTORING KÖVETELÉSKEZELŐ ZRT v. Teréz Ilyés i Emil Kiss., ZOTSiS 2018, nr 9, poz. I-750.

3 Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3.03.2020 r., C-125/18, Marc Gómez Del Moral Guasch przeciwko BANKIA SA., LEX nr 2814637.

4 Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwy ch warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE. L. z 1993 r. Nr 95, str. 29 z późn. zm.).

5 por. wyrok Sądu Najwyższego z 4.04.2019 r., III CSK 159/17, LEX nr 2642144.

6 tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 4.11.2020 r., V ACa 300/20, LEX nr 3101531.

7 por. wyrok Sądu Najwyższego z 30.09.2020 r., I CSK 556/18, LEX nr 3126114; wyrok Sądu Najwyższego z 11.12.2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; wyrok Sądu Najwyższego z 15.11.2019 r.,
V CSK 347/18, LEX nr 2749471; wyrok Sądu Najwyższego z 29.10.2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020, nr 7-8, poz. 64,

8 wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3.10.2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko RAIFFEISEN BANK INTERNATIONAL AG, prowadzący działalność w Polsce w formie oddziału pod nazwą RAIFFEISEN BANK INTERNATIONAL AG Oddział w Polsce, ANCIENNEMENT RAIFFEISEN BANK POLSKA SA, LEX nr 2723333.

9 wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18.11.2021 r., C-212/20, M.P. I B.P. przeciwko „A.” prowadzący działalność za pośrednictwem „A.” S.A., LEX nr 3256973.

10 wyrok Sądu Najwyższego z 14.07.2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018, nr 7-8, poz. 79.

11 wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 26.03.2019 r., C-70/17, Abanca Corporación Bancaria SA v. Alberto García Salamanca Santos., LEX nr 2636811.

12 wyrok Sądu Najwyższego z 13.06.2000 r., sygn. akt V CKN 448/00, LEX nr 510984.

13 wyrok Sądu Najwyższego z 9.03.1972 r., sygn. akt III CRN 566/71, LEX nr 7070.

14 uchwała Sądu Najwyższego z 16.02.2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40.

15 uchwała Sądu Najwyższego z 18.10.2013 r., III CZP 58/13, OSNC 2014, nr 6, poz. 62.