Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Toruniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2025 r.

Sąd Rejonowy w Toruniu X Wydział Cywilny w składzie:

Przewodnicząca: Asesor sądowy Anna Bindas-Smoderek

Protokolant: sekretarz sądowy Julia Ogórek

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2025 r. w Toruniu sprawy

z powództwa (...) Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu Wierzytelności z siedzibą w G.

przeciwko D. Z.

o zapłatę

I.  oddala powództwo w całości;

II.  stwierdza, że koszty procesu ponosi powód (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G..

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym w dniu 29 maja 2025 r. (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G. wniósł o zasądzenie od pozwanego D. Z. kwoty 2.016,29 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od kwoty 1.494,25 zł od dnia wniesienia pozwu oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 522,04 zł od dnia wniesienia pozwu oraz o zasądzenie kosztów procesu.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że wierzytelność dochodzona pozwem wynika z zawartej przez pozwanego z pożyczkodawcą (...) Spółką akcyjną z siedzibą w O. umowy pożyczki nr (...) z 17 listopada 2020 r. na kwotę 2.799,70 zł wraz z należnościami ubocznymi, w tym prowizją w kwocie 592,95 zł na okres 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy. Umowa została zawarta poprzez rozmowę telefoniczną, której nagranie stanowiło dowód dołączony do pozwu.

Według powoda zadłużenie jest wymagalne od dnia 18 marca 2022 r. albowiem ze skutkiem na ten dzień wypowiedziano pozwanemu umowę pożyczki.

Pozwany dotychczas spłacił kwotę 3.363,67 zł. Na kwotę dochodzoną pozwem składa się kwota kapitału w wysokości 1.494,25 zł oraz 522,04 zł niespłaconych odsetek umownych za opóźnienie w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie.

Powód legitymację do dochodzenia roszczenia w sprawie wywodzi z zawartej umowy przelewu wierzytelności.

Niniejsze postępowanie na zasadzie z art. 505 ³⁷ k.p.c. stanowi kontynuację elektronicznego postępowania upominawczego prowadzonego przez Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie pod sygnaturą VI Nc-e 6614/25, które zostało wszczęte w dniu 3 stycznia 2025 r., a następnie umorzone postanowieniem z dnia 11 marca 2025 r. wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu przez pozwanego.

Z uwagi na to, że z będącej podstawą powództwa w sprawie umowy z 17 listopada 2020 r. wynikało, że służyła ona refinansowaniu umowy nr (...) – kwota kompensaty 1.939,70 zł, a także zawierała obowiązek zakupu pakietu medycznego za kwotę 860 zł w firmie (...) z siedzibą w E., w piśmie z dnia 29 lipca 2025 r. zobowiązano pełnomocnika powoda do złożenia umowy nr (...) wraz z załącznikami oraz historią spłat, a także wszelkich innych umów zawartych z pozwanym jeśli powyższa umowa służyła spłacie wcześniejszej umowy pożyczki, a także umowy e-konsultacji medycznych zawartej w ramach umowy nr (...) - w terminie dwóch tygodni, pod rygorem skutków z art. 233 § 2 k.p.c.

Zobowiązanie w tym zakresie zostało doręczone w dniu 31 lipca 2025 r. Pełnomocnik na zobowiązanie Sądu przy piśmie z dnia 13 sierpnia 2025 r. nie złożył żądanych dokumentów.

Pozwany D. Z. w odpowiedzi na pozew wskazał, że nie uznaje powództwa i wnosi o jego oddalenie. Pozwany zaprzeczył aby posiadał zobowiązania przedstawione w pozwie.

Na rozprawie w dniu 30 września 2025 r. pozwany D. Z. zakwestionował aby zawierał umowę dołączoną do pozwu. Po odtworzeniu dowodu z nagrania z rozmowy podczas której D. Z. zawierał umowę, pozwany przyznał, że to on zawierał umowę jednak twierdził, że od umowy odstąpił. Pozwany zaznaczył, że nie miał możliwości negocjowania umowy, chciał jedynie refinansować pożyczkę, jednak aby to zrobić nakazano mu zawarcie nowej umowy z nową prowizją i pakietem medycznym, co do których nie mógł zrezygnować. Pozwany zaprzeczył aby kiedykolwiek otrzymał umowę dotyczącą pakietu medycznego, a także nie miał rzeczywistej możliwości skorzystania z niego.

Sąd ustalił, co następuje.

D. Z. miał zawartą pożyczkę nr (...) z (...) Spółką akcyjną z siedzibą w O..

Z uwagi na problemy w spłacie ww. pożyczki chciał ją refinansować i w tym celu kontaktował się z pożyczkodawcą.

W dniu 17 listopada 2020 r. podczas rozmowy telefonicznej przedstawiciel pożyczkodawcy wskazał D. Z., że jedyna możliwość to zawarcie nowej umowy pożyczki, z obowiązkiem poniesienia nowych kosztów tj. kosztów prowizji, a także zawarcia umowy pakietu medycznego. Na pytania D. Z. dotyczące możliwości odstąpienia czy negocjowania danego elementu umowy odpowiedź była negatywna i wskazywano, że wszystkie elementy z umowy są konieczne. D. Z. podczas rozmowy dopytywał dlaczego musi ponieść wysokie koszty aby refinansować pożyczkę o wysokości niespełna 2.000 zł, i zapłacić w rzeczywistości ponad dwukrotność tej kwoty. Odpowiedzi przedstawiciela pożyczkodawcy były wymijające i niejasne, stwierdzające jedynie, że jest to nowa umowa i należy te koszty ponieść.

D. Z. zawierając przedmiotową umowę chciał uzyskać dodatkowe środki oprócz refinansowania poprzedniej pożyczki, pożyczkodawca nie chciał mu jednak udzielić pożyczki na kwotę ponad refinansowanie i koszty z tym związane.

Dowód:

- nagranie z zawarcia umowy pożyczki, k. 53 i 75.

W dniu 17 listopada 2020 r. D. Z. zawarł z (...) Spółką akcyjną z siedzibą w O. umowę pożyczki ratalnej o numerze (...).

Zgodnie z umową całkowita kwota pożyczki wynosiła 2.799,70 zł, przy czym składała się na nią kwota kompensaty w kwocie 1.939,70 zł tytułem całkowitej spłaty zobowiązań pożyczkobiorcy zaciągniętych w (...) S.A. wynikających z umowy pożyczki nr (...), a także przelew kwoty 860 zł na rachunek bankowy firmy (...) z siedzibą w E.tytułem wynagrodzenia za usługę e-konsultacji medycznych. Nadto prowizja operacyjna za udzielenie pożyczki wynosiła 592,95 zł. Oprocentowanie wynosiło 7,20%, a odsetki kapitałowe naliczone zgodnie z harmonogramem wynosiły kwotę 168,87 zł. Całkowita kwota do zapłaty wynosiła 3.565,62 zł.

Zgodnie z harmonogramem pożyczka miała zostać spłacona w 12 ratach od 30 grudnia 2020 r. do 2 grudnia 2021 r., przy czym płatność pierwszych 11 rat oscylowała w granicach ok. 270-280 zł, a ostatnia 12. rata wynosiła kwotę 1.756,12 zł. Powyższe było dla D. Z. również niezrozumiałe i zgłaszał to podczas zawierania umowy pożyczki, lecz przedstawiciel pożyczkobiorcy nie wyjaśnił podstawy takiego rozłożenia harmonogramu spłaty.

Dowód:

- nagranie z zawarcia umowy pożyczki, k. 53 i 75,

- wniosek o pożyczkę, k. 22-23,

- umowa pożyczki z 17.11.2020 r., k. 24-25,

- harmonogram, k. 26,

- formularz informacyjny, k. 27-28.

W toku wykonywania umowy D. Z. spłacił kwotę 3.363,67 zł.

Niesporne, a nadto dowód:

- historia wpłaty wierzytelności, k. 42.

Pismem z dnia 1 lutego 2022 r. (...) S.A. skierowało do D. Z. wypowiedzenie umowy z dnia 17 listopada 2020 r. Wypowiedzenie to nie miało jednak znaczenia albowiem płatność ostatniej raty kredytu przypadała na dzień 2 grudnia 2021 r.

Dowód:

- wypowiedzenie umowy pożyczki wraz z dowodem nadania, k. 29-30.

W dniu 22 grudnia 2023 r. (...) Spółka akcyjna z siedzibą w O. reprezentowana przez prezesa zarządu K. D. oraz (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G. reprezentowaną przez prezesa zarządu R. B., zawarły umowę cesji wierzytelności.

Na podstawie umowy (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G., nabył od (...) S.A. wierzytelności opisane w załączniku nr 1 do umowy.

Zgodnie z załącznikiem do umowy pod pozycją nr (...) cesjonariusz nabył wierzytelność z tytułu umowy pożyczki nr (...), dotyczącą klienta nr (...) D. Z. co do niespłaconego kapitału w wysokości 1494,25 zł. W załączniku jako datę wymagalności umowy z 17 listopada 2020 r. wskazano dzień 2 grudnia 2021 r.

Pismami z 22 stycznia 2024 r. i 20 września 2024 r. (...) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Wierzytelności z siedzibą w G. zawiadomił D. Z. o przelewie wierzytelności i wzywał do zapłaty.

Dowód:

- umowa cesji wierzytelności nr (...) wraz z załącznikiem, k. 11-15,

- wypis z rejestru(...), k. 21-23,

- informacja z KRS dot. (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B., k. 29-30,

- zawiadomienia i wezwania do zapłaty z 22 lutego 2024 r. oraz 23 lutego 2024 r., k. 36 i 41.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w pełni w oparciu o przedłożone przez powoda dokumenty, w tym wydruki komputerowe. Wiarygodność przedłożonych dokumentów nie budziła też wątpliwości Sądu, który dał im wiarę w całości.

W zakresie zeznań przesłuchanego w charakterze pozwanego D. Z., Sąd dał wiarę stronie jedynie w zakresie w jakim jego zeznania korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym w sprawie w szczególności z nagraniem z rozmowy telefonicznej. W tym stanie rzeczy niewiarygodne okazały się początkowe twierdzenia pozwanego co do niezawierania umowy pożyczki. Mając na względzie historię wpłat tytułem spłaty pożyczki Sąd nie dał wiary pozwanemu, że odstąpił on od umowy pożyczki w terminie ustawowym. Pozwany w tym zakresie dostosowywał bowiem swoje zeznania do przedstawianych mu przez Sąd dowodów i zadawanych pytań. Niemniej niewiarygodność strony nie miała przesądzającego znaczenia dla wyniku niniejszego procesu.

Niesporne twierdzenia i dowody złożone przez powoda wskazywały jednocześnie, że pozwany spłacił cały kapitał pożyczki, a łączna suma wpłat w wysokości 3.363,67 zł, oscylowała w istocie w granicach całkowita kwoty do zapłaty, która wynosiła 3.565,62 zł.

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie w żadnej części albowiem powód złożył je po upływie terminu przedawnienia na dochodzenie roszczenia w sprawie. Ponadto umowa pożyczki z 17 listopada 2020 r. jest nieważna, gdyż w świetle art. 58 § 1 k.c. jest sprzeczna z prawem i zmierza do obejścia prawa. Ponadto, dochodzona pozwem kwota wynikała z nieważnych postanowień umowy dotyczących pakietu medycznego i prowizji, a także odsetek naliczonych od tej kwoty, a pozwany dotychczas spłacił kwotę odpowiadającą kwocie całkowitej kwocie pożyczki.

W pierwszej kolejności wypada jednak odnotować, że legitymację czynną do dochodzenia roszczenia w sprawie powód wywodził z art. 509 k.c. Zgodnie z tym przepisem wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki. W wyniku dokonania przelewu na nabywcę przechodzi ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi, który zostaje wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego jaki go wiązał z dłużnikiem. Reguła jest, że każda wierzytelność może być przedmiotem przelewu - chyba że zakazuje tego ustawa, umowa bądź sprzeciwia się temu właściwość zobowiązania. Celem i skutkiem przelewu jest przejście uprawnień na nabywcę. W razie dokonania takiego przelewu dochodzi do szczególnego następstwa prawnomaterialnego po stronie wierzyciela, przy czym wierzytelność przechodzi na nabywcę w niezmienionym stanie i zakresie. Przelew stanowi czynność kauzalną a praktyka wskazuje, że przyczynę prawną stanowią najczęściej umowy wzajemne, odpłatane lub mające na celu zabezpieczenie innej wierzytelności.

Sąd co do zasady nie znalazł podstaw, aby kwestionować ważność zawartych umów cesji wierzytelności załączonych do pozwu. Powód przedstawił odpis umowy w wraz z wyciągami z załączników i tym samym w sposób dostateczny wykazał fakt ich zawarcia. Powyższe rozważania pozostają jednak bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem dla skutecznego nabycia wierzytelności w drodze cesji konieczne jest istnienie przelewanej wierzytelności.

Nie jest sporne w orzecznictwie, że Sąd jeśli ma wątpliwości czy umowa zawarta z konsumentem zawiera klauzule niedozwolone powinien dokonywać oceny postanowień zawartych umów, a także postanowień samych wzorców umów, co do ich zgodności z prawem i to bez względu na inicjatywę pozwanego i nawet bez względu na to czy podejmuje się on jakiejkolwiek obrony w sprawie, dopuszczalne więc było w tym zakresie działanie Sądu z urzędu pomimo niepodjęcia obrony w sprawie przez pozwaną (tak w wyroku TSUE z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. C - 419/18 i C – 483/18, a także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2020 r. I NSNc 57/20).

Podkreślić również należy, że sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę w każdym stanie sprawy nieważność czynności prawnej (art. 58 § 1 k.c.).

Zgodnie z treścią art. 720 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przenosi tysiąc złotych, powinna być stwierdzona pismem.

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2018 r., poz. 993 ze zm.) – dalej: „u.k.k.” przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 złotych albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności między innymi umowę pożyczki.

W zakresie pierwszej i najdalej idącej z podstaw oddalenia powództwa należy wskazać, że stosownie do treści art. 117 § 2 ¹ k.c. po upływie terminu przedawnienia przedsiębiorca nie może domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. W rezultacie już z chwilą upływu terminu przedawnienia (a nie podniesienia zarzutu przedawnienia) następuje przekształcenie roszczenia w zobowiązanie niezupełne (naturalne). W konsekwencji wierzyciel nie może domagać się przymusowej realizacji swojego roszczenia. W praktyce zmiana ta oznacza, że jeśli przedmiotem sporu jest roszczenie przysługujące przeciwko konsumentowi, a pozwany niewątpliwie zawarł umowę pożyczki z dnia 17 listopada 2020 r. jako konsument, to sąd obowiązany jest z urzędu badać, czy upłynął termin przedawnienia takiego roszczenia. Dodatkowo, stosownie do art. 117 ¹ k.c., tylko w wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów obu stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności, które w niniejszej sprawie nie występowały.

Stosownie do treści art. 118 k.c. że jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

W sprawie roszczenie dochodzone z tytułu umowy pożyczki z dnia 17 listopada 2020 r. jest przedawnione, albowiem powództwo w sprawie zostało wywiedzione w dniu 3 stycznia 2025 r. (w elektronicznym postępowaniu upominawczym ze skutkami dla niniejszego postępowania w myśl art. 505 ³⁷ k.p.c.). Pierwsza rata pożyczki była płatna do 30 grudnia 2020 r., a ostatnia rata pożyczki była natomiast płatna do dnia 2 grudnia 2021 r., co oznacza, że wszystkie raty pożyczki uległy przedawnieniu 31 grudnia 2023 r. – co do pierwszej raty pożyczki, a pozostałe raty do dnia 31 grudnia 2024 r. Tym samym powództwo wywiedzione w dniu 3 stycznia 2025 r. zostało złożone po upływie terminu przedawnienia, co Sąd miał obowiązek uwzględnić z urzędu.

Podkreślić należy, że termin przedawnienia biegnie dla każdej z nieuiszczonych rat oddzielnie. Wypowiedzenie przez umowy skutkuje jedynie postawieniem niewymagalnej części kredytu (pożyczki) w stan natychmiastowej wymagalności. Z upływem terminu wypowiedzenia przedawnienie rozpoczyna bieg wyłącznie dla rat kredytu (pożyczki), których umowny termin płatności nie upłynął przed wypowiedzeniem umowy. Wypowiedzenie umowy zmienia jedynie termin wymagalności rat przyszłych. Bieg przedawnienia rat kredytu, których termin płatności upłynął przed wypowiedzeniem umowy, rozpoczyna się z określonym w umowie dniem wymagalności.

W sprawie przed upływem płatności wszystkich rat nie postawiono jednak pożyczki w stan wymagalności. Każda rata pożyczki stała się zatem wymagalna zgodnie z harmonogramem (por. 26) tj. najpóźniej do 2 grudnia 2021 r. Tym samym w sprawie nieistotne i w żadnej mierze nieskuteczne dla terminu przedawnienia wymagalnych rat było pismo pożyczkodawcy z 1 lutego 2022 r. stanowiące wypowiedzenie umowy. Na dzień 1 lutego 2022 r. wszystkie raty były bowiem wymagalne. Na powyższe wskazał przy tym sam pożyczkodawca, który w załączniku do umowy cesji wierzytelności jako datę wymagalności roszczeń wobec pozwanego określił dzień 2 grudnia 2021 r. (por. k. 37). Powód niezasadnie zatem w pozwie jako datę wymagalności roszczenia wskazał dzień 18 marca 2022 r. albowiem raty pożyczki były wymagalne jak już wyżej wskazano zgodnie z harmonogramem obowiązującym najpóźniej do 2 grudnia 2021 r.

Wobec tego żądanie nie jest usprawiedliwione albowiem w sprawie przed złożeniem pozwu upłynął termin przedawnienia roszczenia.

Ponadto, po drugie w sprawie roszczenie dochodzone pozwem nie jest usprawiedliwione albowiem zawarcie umowy pożyczki z 17 listopada 2020 r. stanowiło czynność nieważną.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4).

Na podstawie art. 385 ² k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając ugody pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

Niewątpliwe pożyczkodawca (poprzednik prawny powoda) jest przedsiębiorcą zajmującym się prowadzeniem działalności gospodarczej w zakresie udzielania pożyczek na odległość i przy zawieraniu umów posługuje się wzorcami umownymi. Sąd może, a nawet powinien dokonywać oceny postanowień zawartych umów, a także postanowień samych wzorców umów, co do ich zgodności z prawem.

W toku procesu wykazano przy tym – dowodem złożonym przez powoda – w postaci nagrania z rozmowy telefonicznej, że podczas zawierania umowy pożyczki pozwany jako pożyczkobiorca i konsument nie miał możliwości żadnej negocjacji umowy, umowa została mu narzucona przez pożyczkodawcę, bez jakiejkolwiek możliwości zmiany. Umowa miała charakter adhezyjny, jednocześnie pozwany był zmuszony do niej przystąpić w związku z koniecznością refinansowania poprzedniej umowy.

Podkreślić w sprawie należy, że umowę zawarto z wykorzystaniem wzorca umownego wykreowanego przez pożyczkodawcę, a przedmiotowy zapis umowy stanowił jej integralny i niezmodyfikowany w żaden sposób element. Nie był one więc przedmiotem jakichkolwiek negocjacji stron. Nie stanowi natomiast indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych dokonanie przez konsumenta wyboru pomiędzy różnego rodzaju umowami oferowanymi przez pożyczkodawcę lub potencjalna możliwość negocjacji umowy. Kluczowe jest tylko to, czy postanowienia przedstawionej pozwanemu umowy były faktycznie przedmiotem uzgodnień i negocjacji stron, a nie miało to miejsce w niniejszej sprawie. O indywidualnym uzgodnieniem umowy nie świadczy fakt, że zapoznaniu się z ofertą pożyczkodawcy, pozwany jako konsument złożył wniosek o udzielenie konkretnego rodzaju pożyczki i dążył do podpisania umowy. Sama akceptacja propozycji pożyczkodawcy zawarcia takiej umowy czy przyjęcie oferty nie oznacza bowiem realnej możliwości, wpływu na kształt postanowień umowy przygotowanych na wzorcu przez przedsiębiorcę. Z uwagi na to uznać należy, że pozwany nie miał żadnego wpływu na treść tych postanowień poza jednoznaczną i prostą aprobatą równą zawarciu umowy lub też negacją wyrażającą się odmową nawiązania stosunku obligacyjnego.

Zgodnie z art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Działanie w celu obejścia prawa polega na tym, że strony podejmują czynność prawną, która, choć formalnie nie narusza żadnego ustawowego zakazu, w istocie zmierza do osiągnięcia celu niedozwolonego przez ustawę. Zawierając pozór legalności, pozostaje w sprzeczności z intencją ustawy. Warunkiem uznania, że czynność prawna zmierza do obejścia prawa jest świadomość wszystkich stron czynności takiego stanu rzeczy i świadome (nie przypadkowe) dokonanie czynności w celu obejścia prawa ( A. Janas [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna (art. 1-125), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018, art. 58, s. 495).

Jak już powyżej wskazano, sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę w każdym stanie sprawy nieważność czynności prawnej (art. 58 § 1 k.c.).

Jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie, będąca podstawą powództwa w sprawie umowa pożyczki z 17 listopada 2020 r. stanowiła pożyczkę refinansującą inną pożyczkę tj. umowę pożyczki numer (...). Powód pomimo zobowiązania przedmiotowej umowy nie złożył. Porównując numery pożyczek, Sąd może jedynie domniemywać, że pierwsza umowa pożyczki została zawarta przez pozwanego w lipcu 2020 r., a jak wynika z treści spornej w sprawie umowy do zapłaty w listopadzie 2020 r. pozostawała kwota 1.939,70 zł, kiedy to pozwany zawarł sporną w sprawie umowę refinansującą.

Z nagrania telefonicznego wynika, że pozwany chciał refinansować ww. kwotę i jednocześnie uzyskać ewentualnie dodatkowe środki. Pożyczkodawca jako jedyną opcję zaproponował pozwanemu zawarcie nowej umowy – refinansującej – niemniej oprócz kredytowania ww. kwoty poprzedniej pożyczki w wysokości 1.939,70 zł, refinansowanie wiązało się z dodatkowymi kosztami tj. prowizją w kwocie 592,95 zł, a także koniecznością zawarcia umowy na pakiet medyczny w kwocie 860 zł. Łącznie 1.452,95 zł co w istocie odpowiada kwocie dochodzonej w pozwie jako kapitał pożyczki (różnica 42 zł).

Zdaniem Sądu przedmiotowa umowa z 17 listopada 2020 r. jest nieważna w świetle art. 58 § 1 k.c. albowiem zmierzała do obejścia przepisów prawa w tym art. 36a u.k.k., a jednocześnie jest niezgodny z art. 36b oraz 36c u.k.k.

Zgodnie z art. 36b u.k.k. w przypadku odroczenia spłaty zadłużenia wynikającego z umowy o kredyt konsumencki w okresie 120 dni od dnia wypłaty tego kredytu całkowitą kwotę kredytu dla celów ustalenia maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu, o której mowa w art. 36a, stanowi kwota udzielonego i wypłaconego kredytu, którego spłata została następnie odroczona, zaś do pozaodsetkowych kosztów kredytu dolicza się wszystkie koszty i opłaty, które kredytobiorca jest obowiązany ponieść w związku z odroczeniem spłaty kredytu, naliczone w okresie 120 dni od dnia wypłaty kredytu.

Analogicznie uregulowane zostały zasady udzielania kolejnego kredytu konsumentowi, który nie dokonał pełnej spłaty kredytu w art. 36c u.k.k. Zgodnie z tym przepisem w przypadku udzielenia przez kredytodawcę lub podmiot z nim powiązany konsumentowi, który nie dokonał pełnej spłaty kredytu, kolejnych kredytów w okresie 120 dni od dnia wypłaty pierwszego z kredytów: 1) całkowitą kwotę kredytu, dla celów ustalenia maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu, o której mowa w art. 36a, stanowi kwota pierwszego z kredytów; 2) pozaodsetkowe koszty kredytu obejmują sumę pozaodsetkowych kosztów wszystkich kredytów udzielonych w tym okresie.

Celem przywołanych regulacji jest zapobieżenie omijaniu przez pożyczkodawców limitów kosztów pozaodsetkowych w razie udzielenia kredytów na krótkie okresy i pobierania wysokich opłat za ich przedłużanie. Umowa refinansująca jest czynnością zmierzającą do obejścia ustawy. W istocie pożyczka pierwotna (co do której warunków brak jest informacji zarówno w pożyczce refinansującej, jak i uzasadnieniu pozwu) stanowią łącznie ukrytą opcję przedłużenia terminu spłaty pierwotnej pożyczki za odpowiednią opłatą. Jednocześnie obie umowy pierwotna w lipcu 2020 r. jak i refinansująca w listopadzie 2020 r. były zawierane z tym samym podmiotem (...) S.A.

Tym samym, cała konstrukcja będącej podstawą powództwa umowy pożyczki z 17 listopada 2020 r. w istocie służyła jedynie zwiększaniu pozaodsetkowych kosztów pożyczki, które są limitowane przez art. 36a i kolejne ustawy o kredycie konsumenckim, a które obciążają konsumenta. Szczególnie, że ww. umowy dzielił okres około 120 dni (z uwagi na nieprzedłożenie umowy w lipca 2020 r. nie jest znana dokładna data umowy) a zatem niewątpliwie zawarcie przedmiotowych umów naruszało art. 36b i 36c ustawy o kredycie konsumenckim.

Zgodnie z art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście prawa jest nieważna. Owe zawarcie umowy pożyczki refinansującej to czynność mająca na celu obejście prawa, czyli jak wyżej wskazano uniknięcie ograniczeń związanych z maksymalnymi kosztami pozaodsetkowymi w umowie pożyczki. Taka „pożyczka refinansująca” prowadzi do nakładania na pożyczkobiorcę bardzo wysokich opłat, radykalnie wykraczających poza przewidziane prawem (art. 36a u.k.k.) pozaodsetkowe koszty.

Ocenę tę wzmacnia także decyzja Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 grudnia 2023 roku nr RGD – 13/2023 (dostępna na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: https://decyzje.uokik.gov.pl/bp/dec_prez.nsf/1/5B9F3F7E8359CB2DC1258AB50036E989?editDocument&act=Decyzja). W decyzji tej wskazano, że Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania przedsiębiorców: (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W., (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W., Centrum (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W., polegające na udzielaniu naprzemiennie przez (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o. oraz Centrum (...) Sp. z o.o., za pośrednictwem przedsiębiorcy T. L. z siedzibą w Z. (wcześniej prowadzącą działalność pod firmą: (...) z siedzibą w Z.), konsumentom, którzy nie dokonali pełnej spłaty pożyczki, kolejnych pożyczek gotówkowych na spłatę poprzedniej pożyczki w okresie 120 dni od dnia wypłaty pierwszej z pożyczek oraz pobieraniu z tego tytułu przez ww. przedsiębiorców od konsumentów prowizji bez uwzględnienia ograniczeń wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu określonych w ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1028 ze. zm.) - co stanowi obejście art. 36c w związku z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów, a tym samym stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania.

W uzasadnieniu decyzji podano m.in., że „mechanizm działania Pośrednika oraz instytucji pożyczkowych: S. G., (...) i (...), oparty jest na udzielaniu pożyczek naprzemiennie, co pozwalało im na ustalaniu pozaodsetkowych kosztów kredytu na poziomie dużo wyższym, niż w sytuacji gdyby zawierali osobno, kolejne umowy, ponieważ wtedy byliby zobligowani do uwzględniania limitów określonych w art. 36c ustawy o kredycie konsumenckim. Zwrócić bowiem należy uwagę, że z brzmienia tego przepisu wynika, że dotyczy on sytuacji, w której pierwszego, jak i wszystkich kolejnych kredytów udzielał ten sam kredytodawca temu samemu konsumentowi. Natomiast w analizowanej sprawie, kolejnych pożyczek udzielali temu samemu konsumentowi na zmianę różni Pożyczkodawcy powiązani ze sobą. Naprzemienne refinansowanie pożyczek pozwalało Pożyczkodawcom każdorazowo na ustalanie kosztów (prowizji) w wysokości wyższej, niż gdyby ten sam Pożyczkodawca udzielał kolejnej pożyczki na spłatę poprzednio udzielonej temu samemu konsumentowi stosownie do reżimu przewidzianego przez u.k.k. Podkreślenia wymaga, że prowizja była ustalana na poziomie maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu obliczonych według wzoru wskazanego w art. 36a ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, a kryterium, które decydowało o przyjęciu lub odrzuceniu wniosku o pożyczkę był status bieżącej relacji z klientem, tzn. w przypadku istnienia otwartej relacji pożyczkowej z danym klientem – dany Pożyczkodawca nie przyjmował wniosku o pożyczkę refinansującą, a wniosek o tę pożyczkę kierowany był przez Pośrednika do innego Pożyczkodawcy, z którym współpracował w ramach umowy o świadczenie usług pośrednictwa finansowego. (…) między Pożyczkodawcami i Pośrednikiem istniały powiązania kapitałowo – osobowe. Te ostatnie dotyczyły trzech kluczowych osób kierujących lub zarządzających działalnością Spółek” (por. uzasadnienie decyzji Prezesa UOKiK motyw 91 i następne str. 41-44).

W ocenie Sądu powyższe okoliczności świadczą jednoznacznie o tym, że mechanizm refinansowania pożyczki również w niniejszej sprawie wykorzystywany był do obejścia przepisów chroniących konsumentów oraz obciążania ich kosztami przewyższającymi wartości dopuszczone przez ustawodawcę. Refinansowanie służyć miało naliczeniu kolejnej prowizji, a także kosztów związanych z narzuconym konsumentowi pakietem medycznym. Taki mechanizm tylko udaje refinansowanie pożyczki, będąc w istocie sposobem „rolowania” długów i tworzenia spirali zadłużenia konsumenta. Ponadto, mechanizm ten służy sztucznemu przedłużaniu terminu wymagalności roszczenia, w konsekwencji ewentualnego przedawnienia roszczenia.

Umowa pożyczki jako umowa adhezyjna, kształtowały pozycję konsumenta rażąco niekorzystnie z uwagi na całkowity brak ekwiwalentności świadczeń – za przedłużenie możliwości spłaty pożyczki w kwocie niecałych 2.000 zł, tj. 1939,70 zł, należało zapłacić w istocie 75% ww. wartości kapitału (łączna wartość prowizji i pakietu medycznego – 1.452,95 zł) bez spłaty jakiejkolwiek jego części. Tymczasem europejski standard ochrony konsumenta, znajdujące bezpośrednie zastosowanie w sprawie postanowienia dyrektywy 93/13/EWG stanowczo sprzeciwiają się takiemu mechanizmowi. Powód nie wykazał, że zastosowany mechanizm był indywidualnie wyjaśniony konsumentowi, zrozumiały, konsument świadomie przystąpił do rzeczonej umowy. Przeciwnie z dowodów przeprowadzonych w sprawie, wynika, że z perspektywy pożyczkobiorcy nie było żadnych racjonalnych i ekonomicznie uzasadnionych podstaw do zawarcia umowy pożyczki refinansowanej na warunkach przedstawionych przez powoda. Pozwany podczas rozmowy telefonicznej wskazywał, że nie rozumie machizmu działania pożyczkodawcy, nie chce ponosić takich kosztów, była to jednak jedyna i narzucona oferta pożyczkodawcy wykorzystująca silniejszą pozycję pożyczkodawcy.

W tej sytuacji na podstawie art. 58 § 1 k.c. Sąd uznał umowę pożyczki z 17 listopada 2020 r. za nieważną. Mając powyższe na uwadze powództwo podlegałoby również oddaleniu albowiem spełnienie świadczenia z umowy miało polegać na zapłacie świadczenia na rzecz wierzyciela z poprzedniej umowy tj. z lipca 2020 r., co do której również upłynął termin przedawnienia roszczenia. Nadto w świetle wpłat dokonanych przez pozwanego, które sam powód w pozwie określił na kwotę 3.363,67 zł, należy stwierdzić, że pozwany spłacił kapitał pożyczki w całości skoro wynosił on kwotę 1.939,70 zł.

Ponadto w świetle powyższych rozważań, co zauważano już powyżej należy stwierdzić, że pozwany tytułem umowy wpłacił kwotę 3.363,67 zł a zatem w pełni spłacił kapitał pożyczki z listopada 2020 r. Obecnie dochodzone przez powoda roszczenie stanowi wyraz zwielokrotnienia zobowiązania pożyczkobiorcy związany z narzuceniem kolejnej prowizji oraz opłat za pakiet medyczny (kwota 1.452,95 zł). Pozwany nie wykazał natomiast żadnych podstaw do naliczenia przedmiotowej prowizji w kwocie wskazanej w umowie.

Nadto, pozwany nie wykazał, aby umowa na pakiet medyczny została zawarta przez pozwanego, a także aby mógł z niej skorzystać, pozwany temu faktowi zaprzeczył w toku rozprawy.

Z tych wszystkich powodów orzeczono o oddaleniu powództwa w pkt I wyroku.

W pkt II wyroku orzeczono o kosztach procesu. Pozwany nie poniósł w przedmiotowym postępowaniu kosztów, w związku z tym Sąd nie zasądził na jego rzecz żadnej kwoty. Sąd orzekł jedynie, że kosztami procesu obciąża powoda, natomiast wszystkie koszty procesu w instancji zostały już przez powoda poniesione.