Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Toruniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lutego 2025 roku

Sąd Rejonowy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu

w składzie: Przewodniczący: Sędzia Alina Kordus-Krajewska

po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2025 roku

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z odwołania J. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o zasiłek chorobowy

w związku z odwołaniem od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 13 sierpnia 2024 roku znak (...)

I.  Zmienia zaskarżoną decyzję z dnia 13 sierpnia 2024 roku w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu J. B. prawo do zasiłku chorobowego od dnia 8 lutego 2023 roku do dnia 26 lutego 2023 roku i od dnia 2 kwietnia 2023 roku do dnia 19 lipca 2023 roku oraz stwierdza , że ubezpieczony nie jest zobowiązany do zwrotu zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 11.809,90 zł.

Sędzia Alina Kordus-Krajewska

Sygn. akt IV U 292/24

UZASADNIENIE

Organ rentowy w dniu 24.07.2024 r. wszczął z urzędu kontrolę prawidłowości pobierania zasiłku chorobowego przez Pana J. B.. W następstwie tego postępowania ZUS wydał w dniu 13.08.2024 r. decyzję, na którą składały się dwa elementy:

1.  odmówił prawa do zasiłku chorobowego za okresy:

a.  od 8 lutego 2023 r. do 26 lutego 2023 r.,

b.  od 2 kwietnia 2023 r. do 19 lipca 2023 r.

2.  zobowiązał ww. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie: 11.809,90 zł ( należność główna: 10.345,38 zł, odsetki: 1464,52 zł)

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia ZUS wskazał na podstawie art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1 art. 13 ust. 1 pkt 1 oraz art. 66 ust. 2-3 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780 ze zm.) - tzw. ustawy zasiłkowej, a także art. 84 ust. 1, ust. la, ust. 2 pkt 3, ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230, z późn. zm.) - tzw. ustawy systemowej. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że od 08.02.2023 roku ubezpieczony pobiera emeryturę z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W konsekwencji tej okoliczności okres podlegania ubezpieczeniu chorobowemu ustał w dniu poprzedzającym przyznanie świadczenia tj. w dniu 07.02.2023 r.

J. B. odwołał się od przedmiotowego rozstrzygnięcia w dniu 13.09.2024 r.

Ubezpieczony podał w uzasadnieniu odwołania, że działalność gospodarczą, którą prowadzi obsługuje Biuro Rachunkowe (...) w C., jak również zajmuje się sprawami dotyczącymi ZUS. Składki opłacane były od 24.06.2020r. wraz z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Nagła zmiana stanu zdrowia spowodowała brak świadomości i możliwości osobistego załatwiania spraw dotyczących przejścia na emeryturę z KRUS. Dokumenty o przyznanie emerytury złożyła córka z pomocą pracownika KRUS, z obawy iż leczenie poudarowe będzie wiązało się z kosztownymi wydatkami. Wszystkie zwolnienia lekarskie były wystawiane elektronicznie i biuro rachunkowe składało stosowne wnioski o przyznanie zasiłku chorobowego mając świadomość zaistniałej sytuacji związanej z moim stanem zdrowia oraz iż córka potrzebne dokumenty składała o przyznanie emerytury do KRUS.

Ubezpieczony wyjaśnił, że nie miał świadomości, że nie przysługuje mu zasiłek chorobowy mimo, iż składki ZUS były opłacane. Nie został również pouczony o braku możliwości przyznania mu zasiłku chorobowego z tytułu prowadzenia działalności, która nie wymagała od niego sprawności umysłowej gdyż sprawami zajmowało się biuro rachunkowe za pośrednictwem syna. Pracowniczka biura rachunkowego poinformowała ubezpieczonego o konieczności zwrotu nienależnie pobranych zasiłków. Po otrzymanej informacji ubezpieczony udał się do placówki ZUS przy ul. (...) w T., tam dostał informację potwierdzające słowa pracowniczki biura rachunkowego a następnie gdy chciał szukać pomocy i ponownie udał się do oddziału ZUS w T. na przełomie października 2023 roku i otrzymał informację od pracowniczki ZUS, iż nie musi zwracać przyznanego mu zasiłku. Natomiast po otrzymaniu decyzji ww. postanowił ponownie udać się do oddziału ZUS w T., tam dostał informację o konieczności zwrotu zasiłku chorobowego wraz z odsetkami.

Na zakończenie ubezpieczony podał , że środki na opłacenie należności względem ZUS w większej części musiał pożyczyć. Z otrzymanych pieniędzy z tytułu zasiłku chorobowego przeznaczał na poprawę stanu swojego zdrowia.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał stanowisko zawarte w decyzji i wnosił o oddalenie odwołania. Wskazano ,że zaskarżoną decyzję należy uznać za wydaną lege artis. Jak ustalił organ rentowy odwołujący podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej od 24.06.2020 r.W dniu 08.02.2023 skarżący uzyskał prawo do emerytury wypłacanej przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy systemowej dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu podlegają m.in. osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Warunkiem przystąpienia do ww. ubezpieczeń jest obowiązkowe podleganie ubezpieczeniu emerytalnemu lub rentowemu. Ustawa zasiłkowa nie wymienia osób posiadających prawo do emerytury oraz jednocześnie prowadzących działalność gospodarczą jako podmioty obowiązkowo podlegające ubezpieczeniu rentowemu i emerytalnemu. W związku z tym uznać należy, że prawo do zasiłku chorobowego ustało wraz z dniem 08.02.2024 r.

Organ rentowy wskazał, że ubezpieczony we wnioskach oznaczał, że podlega ubezpieczeniu chorobowemu i na tej podstawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił żądane świadczenie. W związku z tym uznać należy, że w powyżej sprawie zmaterializowała się okoliczność wskazana w art. 84 ust. 1 i 2 ustawy systemowej, a wypłacony we wskazanych wyżej okresach zasiłek chorobowy należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane, mimo okoliczności powodujących ustanie prawa do niego. Wobec tego ww. zasiłek podlega zwrotowi na wskazanych w niniejszej odpowiedzi i zaskarżonej decyzji zasadach.

Sąd ustalił co następuje:

Ubezpieczony J. B. prowadzi działalność gospodarczą, którą obsługuje Biuro Rachunkowe (...)w C., która również zajmuje się sprawami dotyczącymi ZUS. Składki opłacane były od 24.06.2020r. wraz z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Ubezpieczony stał się niezdolny do pracy od dnia 19 stycznia 2023r. Ubezpieczony pobierał zasiłek chorobowy z ZUS od 19 stycznia 2023 r. do 26 lutego 2023 r. i od 2 kwietnia 2023 r. do 19 lipca 2023 r.

J. B. doznał udaru niedokrwiennego lewej półkuli mózgu. Z obawy, iż leczenie poudarowe będzie wiązało się z kosztownymi wydatkami ubezpieczony upoważnił córkę do złożenia do KRUS wniosku o emeryturę rolniczą. W oświadczeniu dołączony do wniosku o emeryturę wskazał , że prowadzi działalność gospodarczą.

Dowód: wniosek wraz z oświadczeniem w aktach KRUS k.1-4 , zaświadczenie płatnika składek w akt ZUS, dokumentacja medyczna tj. Karta Informacyjna z leczenia szpitalnego (okres od 19.01.2023r. do 27.01.2023r.) oraz oddziału rehabilitacyjnego (okres od 02.02.2023r. do 02.03.2023r.) k.7-22

Decyzją z dnia 8 lutego 2023r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przyznała ubezpieczonemu emeryturę rolniczą.

Decyzją ZUS z dnia 3 stycznia 2024r. przyznano ubezpieczonemu od dnia 1 listopada 2023r. emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Dowód: decyzje w aktach KRUS k.90 i k.125

Pismem z dnia 15 grudnia 2023r. ZUS uporządkował na koncie ubezpieczonego okresy ubezpieczeń z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej podając , że obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalno- rentowemu i dobrowolnemu chorobowemu ubezpieczony podlegał od 24.06.2020r. do 22.08.2023r.

Pismem z dnia 24 stycznia 2024r. ZUS ponownie uporządkował na koncie ubezpieczonego okresy ubezpieczeń z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej podając , że obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalno- rentowemu i dobrowolnemu chorobowemu ubezpieczony podlegał od 24.06.2020r. do 7.02.2023r.

Dowód: pisma z dnia 15 grudnia 2023r. i 24 stycznia 2024r. w aktach ZUS

W dniu 24.07.2024 r. wszczął z urzędu kontrolę prawidłowości pobierania zasiłku chorobowego przez Pana J. B.. W dniu 13.08.2024 r. decyzję, w której odmówił prawa do zasiłku chorobowego za okresy: od 8 lutego 2023 r. do 26 lutego 2023 r., od 2 kwietnia 2023 r. do 19 lipca2023r. oraz zobowiązał ww. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie: 11.809,90 zł.

Dowód: decyzja z dnia 13.08.2024r. w aktach ZUS

Sąd zważył co następuje:

Przedstawiony stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty urzędowe i prywatne.

Sąd uznał za wiarygodne dokumenty urzędowe i prywatne zebrane w sprawie, nie zostały bowiem podważone domniemania ich autentyczności, ani zgodności z prawdą dokumentów urzędowych, wynikające z przepisów art. 244 i art. 245 k.p.c.

W sprawie zarysowało się istotne zagadnienie prawne

Jak wskazał organ rentowy zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy systemowej dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu podlegają m.in. osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Warunkiem przystąpienia do ww. ubezpieczeń jest obowiązkowe podleganie ubezpieczeniu emerytalnemu lub rentowemu. Ustawa zasiłkowa nie wymienia osób posiadających prawo do emerytury oraz jednocześnie prowadzących działalność gospodarczą jako podmioty obowiązkowo podlegające ubezpieczeniu rentowemu i emerytalnemu. Organ rentowy swoje stanowisko oparł na treści art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 169, poz. 1412) stanowi, że osoby, o których mowa w art. 6, niewymienione w ust. 4 i 4c, mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają dobrowolnie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym. Jak wskazano w jednym z orzeczeń Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2024r. III USKP 45/22 w odniesieniu do art. 9 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w doktrynie podkreśla się, że osoby posiadające status emeryta lub rencisty (z wyjątkami przewidzianymi w ust. 4 i 4c) nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego i rentowego z tytułów wymienionych w art. 6 ustawy, natomiast na mocy ogólnej normy kompetencyjnej zawartej w art. 9 ust. 5 ustawy systemowej mogą przystąpić do ubezpieczenia społecznego (emerytalnego i rentowego) na swój wniosek (dobrowolnie). Od dnia 1 stycznia 2007 r. nastąpiło w stosunku do tych osób rozszerzenie obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego na osoby pobierające renty z tytułu niezdolności do pracy i prowadzące jednocześnie działalność gospodarczą (do czasu ustalenia na ich rzecz prawa do emerytury - art. 9 ust. 4c ustawy systemowej). Jest to unormowanie szczególne, wymagające wykładni ścisłej. Obowiązek ubezpieczenia i związana z nim konieczność opłacania składek dotyczy zatem tylko tych osób, które uzyskały prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy z systemu powszechnego, z wyłączeniem rent wynikających z przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych lub policji, ubezpieczenia społecznego rolników, rent rodzinnych (T.Bińczycka-Majewska: Kumulacja i rozłączność tytułów ubezpieczenia społecznego, PiZS 2007 nr 1, s. 22).Godzi się sprecyzować, że sformułowanie "każda renta" użyte w wyżej cytowanym wyroku Sądu Najwyższego musi być rozumiane jako efekt wykładni systemowej art. 9 ust. 5 w związku z art. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 4 pkt 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Każda renta oznacza więc każde świadczenie zdefiniowane przez ustawę tworzącą system ubezpieczeń społecznych jako renta: renta z tytułu niezdolności do pracy, renta rodzinna. Z pojęcia tego należy zatem wyłączyć te renty, które przysługują z innych systemów, np. zaopatrzeniowego lub ubezpieczenia rolniczego.

W ocenie Sądu Rejonowego takie same rozważania dotyczą także prawa do emerytury. Organ rentowy błędnie przyjął , że art. 9 ust. 5 ustawy systemowej dotyczy emerytury rolniczej i nieprawidłowo wyłączył ubezpieczonego z obowiązkowego ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Takie ubezpieczenie umożliwiało ubezpieczonemu podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i prawo do zasiłku chorobowego za sporne okresy. Ubezpieczony nabył prawo emerytury także decyzją ZUS z dnia 3 stycznia 2024r. jednakże przyznano ubezpieczonemu emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dopiero od dnia 1 listopada 2023r. czyli już po upływie okresu spornego.

Nie ma zastosowania także przywołany w decyzji ZUS z dnia 13 sierpnia 2024r. art.13 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 u.ś.p.u.s. zasiłek chorobowy za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje, jeżeli osoba niezdolna do pracy ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Przepis ten dotyczy świadczeń z tzw. powszechnego systemu, unormowanych ustawą emerytalną lub wypadkową, nie dotyczy emerytury rolniczej.

Mając powyższe na uwadze ubezpieczony nie miał także obowiązku zwrotu świadczeń.

Dodatkowo można wskazać, że zgodnie z art. 84 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 tj. na dzień wydania decyzji, w brzmieniu sprzed nowelizacji, która weszła w życie 18 września 2021 r.) zwanej dalej ustawą systemową, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11.

2. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.

Organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę. Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego (zawinionego) wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej (wyrok SN z 26.07.2017 r., I UK 287/16, LEX nr 2382448).

Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła. Nie ma także dowodów , że ubezpieczony był pouczany , że emerytura z KRUS wyklucza prawo do zasiłku chorobowego W aktach zasiłkowych ubezpieczonego nie ma druków (...), na które powoływał się organ rentowy w piśmie z dnia 30 grudnia 2024r. Pouczeń dotyczących emerytury nie ma w dołączonych do akt ZUS zaświadczeniach płatnika składek (...)

Podsumowując zdaniem sądu ubezpieczony ma prawo do zasiłku chorobowego i to wyklucza zobowiązanie do zwrotu. Nawet jednak w przypadku braku takiego prawa nie byłby zobowiązany do zwrotu mając na uwadze przesłanki z art. z art. 84 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając powyższe na uwadze sąd zmienił zaskarżona decyzję.

Sędzia Alina Kordus-Krajewska